Year 7 Immunisation for Tetanus, Diphtheria and Whooping Cough (Pertussis) (BOOSTRIX™ vaccine) - te reo Māori version

Ārainga mate tau 7. School consent form in te reo Māori for parents and guardians, which explains about immunisation of Year 7 students to boost their protection against tetanus, diphtheria and whooping cough (pertussis). Parents and guardians will also need HE1312, the full consent form (English only).

Ārainga mate tau 7

Ko Boostrix he ārainga mate kia kaha ake ai te tiaki i tāu tamaiti ki ngā mate kauae-timu (tetanus), mate whakapokenga korokoro (diphtheria) me te mare heihei (pertussis)

Puka whakaaetanga o te kura

E whakaratoa ana ki ngā ākonga tau 7 katoa tētahi ārainga mate koreutu i te kura hei āwhina ki te tiaki i a rātau mai i ngā mate kauae-timu, diphtheria me te mare heihei. E mōhiotia tēnei ārainga mate ko te Boostrix, te ārainga mate tau 11, me te Tdap.

He āwhina tā ngā mōhiohio i ngā whārangi e whai ake kia whiriwhiri koe mēnā ka whiwhi ārainga mate rānei tāu tamaiti i te kura.

Āta pānuitia ēnei mōhiohio ka kōrerorero tahitia me tāu tamaiti. Ina tatū tō whakatau, waitohua mai te puka tīhae ka whakahoki ki te kura.

Waitohua ka whakahoki i te puka ki te kura.

He aha ngā mate?

Kauae-timu

He tahumaero te kauae-timu ka uru ki te tinana mā tētahi motu, hārau rānei. Nāna ka whakamārō ka whakahukihuki hoki i ngā uaua. Ka whakapā atu pea ki ngā uaua hā.

Mate whakapokenga korokoro (diphtheria)

Ka pā te diphtheria ki te korokoro, e uaua ai te ngā me te horemi. Tērā pea ka pā anō ki ngā io, uaua, manawa me te kiri.

Mare heihei (pertussis)

Ka tūkino tēnei mate i ngā pū hau. Tērā pea ka ruaki ngā tamariki ka pāngia e tēnei mate, ka uaua te ngāngā ina maremare rātau.

He aha te kano ārai mate, ā, he aha i tukuna ai?

I te tau 7 (ngā taipakeke 10 ki te 12), ka tukuna he kano ārai mate KORE UTU ki ngā tamariki mō te kauae-timu, diphtheria me te mare heihei. E kīa ana tēnei kano ārai mate ko te Boostrix.

I Aotearoa, ka tukuna ngā kano ārai mate ki ngā pēpi (i te ono o ngā wiki, i te toru me te rima o ngā marama) me ngā kōhungahunga (e whā ngā tau) hei tiaki i a rātau mai i te kauae-timu, diphtheria me te mare heihei. Ka pakeke haere ngā tamariki, ka memeha haere tēnei ārai, nō reira me whai atu ngā ākonga tau 7 i te kano ārai mate Boostrix hei whakakaha ake i ō rātau ārai ki ēnei mate e toru.

He pēhea te mahi a te kano ārai mate?

Ko tā te kano ārai mate he whakaara i te pūnaha ārai o te tinana ki te whakaputa i tōna anō ārai ki ēnei mate e toru.

He pēhea te whaitake o te kano ārai mate?

I muri i tēnei horopeta, neke atu i te 97 ōrau ngā tāngata kei te tiakina mai i te kauae-timu me te diphtheria, ā, tata ki te 84 ōrau e tiakina ana mai i te mare heihei.

E tūmanakohia ana neke atu i te 20 tau te roa o te ārai mai i te kauae-timu me te diphtheria. Atu kite 10 tau te roa o te ārai i te mare heihei. Engari, tērā pea ka ngoikore haere i muri o te 5 tau.

Ka pēhea te tuku i te kano ārai mate?

Ka wero tētahi ki te wāhanga whakarunga o te ringa.

Ka aha i muri o te werohanga?

Ētahi uruparenga tūpono pea

Pērā ki ētahi atu ārainga mate, ka mamae pea te ringa o tō tamaiti, me te whero anō, ka mamae, ka pupuhi hoki te wāhi i weroa. He kotahi rā, neke atu rānei te roa pea o ēnei pānga pūnoa.

Tērā pea he kino ake te uruparenga ki te wāhi i weroa ki ngā tāngata e 2 i roto i te 100 ka whiwhi i te kano ārai mate.

Ko ētahi atu uruparenga tūpono he:

  • whero haere, he pupuhi, he puku mārō, mamae, marū, mangeo rānei i te wāhi i werohia, he kōpukupuku rānei
  • kirikā (ka wera)
  • kore hiakai, he whakapairuaki (kei te māuiui), he ruaki
  • he hūhi noa (kei te mate, pākinikini, mamae).

He mea onge ngā uruparenga taumaha

He onge ngā uruparenga taumaha. I ngā wā tino onge, e whai pānga ana te kano ārai mate ki tētahi mate ioio i roto i te ringa (brachial plexus neuropathy).

He tino onge anō te uruparenga pāwera taumaha e kīia ana ko te anaphylaxis, ā, pā mai ai i roto i ētahi mineti o te whiwhi i te kano ārai mate. E whakangungua ana ia nēhi hauora tūmatanui ki te whakarite i tēnei momo uruparenga.

Ka mātakihia tō tamaiti e te nēhi hauora tūmatanui mō te 20 mineti i muri o te ārainga mate. He tikanga tēnei whai muri i tētahi ārainga mate. Ka hoatu anō e te nēhi tētahi puka ki tō tamaiti e tautuhi ana i hea (ringa mauī, matau rānei) te wāhi e weroa ana.

Te pātai me te pūrongo āwangawanga

Whakapā atu ki tō tākuta, nēhi, nēhi hauora tūmatanui rānei mēnā he āwangawanga mō te hauora o tō tamaiti whai muri i te ārainga mate.

He mea nui ki te pūrongo i ngā pānga ohorere whai muri i te ārainga mate ki tō tākuta, nēhi, nēhi tūmatanui rānei. Mēnā kāore koe i te tino mōhio mēnā e whai pānga tētahi tohumate ki te kano ārai mate, kōrero atu ki tō tākuta, nēhi rānei.

Me pūrongo ngā mātanga hauora i ngā uruparenga ka pā mai i muri i ngā ārainga mate ki te Centre for Adverse Reactions Monitoring (CARM). Ka taea anō e koe te pūrongo i ēnei mā te īmēra ki a CARM i carmnz@otago.ac.nz, mā te whakamahi rānei i te puka pūrongo i te paetukutuku a CARM: http://www.otago.ac.nz/carm

Mō ētahi atu mōhiohio mō te kano ārai mate, tirohia te Whakamāramatanga Mōhiohio Rongoā i te whārangi o muri, waea atu rānei ki te Immunisation Advisory Centre (IMAC) i 0800 IMMUNE (0800 466 863).

Ki hea ka taea e au te whiwhi mōhiohio atu anō?

  • Kōrero ki te nēhi tūmatanui, tō tākuta, tō nēhi rānei
  • Haere ki www.health.govt.nz/immunisation mō tētahi ataata me ētahi mōhiohio anō mō te kano ārai mate
  • Waea kore utu ki IMAC i 0800 IMMUNE (0800 466 863), haere rānei ki www.immune.org.nz

Whakapā atu ki te nēhi hauora tūmatanui mēnā e hiahia ana koe i ētahi atu mōhiohio mō te whakakī i te puka whakaaetanga kura, mēnā rānei e hiahia ana koe i ngā mōhiohio i roto i tētahi atu reo.

Whakamāramatanga Mōhiohio Rongoā mā te Kiritaki (whakarāpopototanga)

He kano ārai mate a Boostrix mō ngā ārainga mate o muri hei ārai i te mate kauae-timu, te mate whakapokenga korokoro (diphtheria) me te mare heihei. E mōhiotia anō a Boostrix ko Tdap (tetanus/diphtheria/acellular pertussis).

Ko ngā tino kai o roto i a Boostrix ko ngā matū hopuhopu kore mai i te kitakita kauae-timu me te kitakita diphtheria me ngā pūmua parakore mai i te kitakita mare heihei. Kāore e pā mai ēnei mate i tēnei kano ārai mate.

Kei roto i ia horopeta 0.5 ml Boostrix he waeine 2.5Lf o te tāoke kitakita diphtheria, he waeine 5Lf o ngā aki paturopi o te kauae- timu me te mare heihei; he 8 karamu-miriona (mcg) o te tāoke kitakita mare heihei, 8 mcg hukapūmua aki paturopi kekakeka (filamentous haemagglutinin) me te 2.5 mcg pertactin.

Kei roto anō i ia horopeta 0.5 ml ētahi wāhi iti noa o te konumohe (he konumohe waihā me te konumohe pākawa tūtae- whetū), 2-phenoxyethanol, me te konutai pūhaumāota me te wai. E whakamahia nuitia ana ēnei mea whakauru ki ētahi atu rongoā, kano ārai mate hoki.

Kaua tō tamaiti e whiwhi i te kano ārai mate mēnā e mate pāwera ana ia ki te Boostrix, ki ētahi atu rānei o ana mea whakauru.

Kaua tō tamaiti e whiwhi i te kano ārai mate Boostrix mēnā ia he:

  • mate katitoto tōna, kei te mate rānei tana pūnaha ioio whai muri i te ārainga mate mō te diphtheria, kauae-timu rānei/hoki
  • kei te tino pāngia ia e tētahi mate me te kaha teitei o tōna pāmahana
  • kua pāngia i te pauku/tahumaero ki te roro i mua, i roto i ngā rā e whitu whai muri i tētahi ārainga mate kano ki te ārai mate mare heihei
  • he mate pūnaha ioio tōna, ā, kāore i te upa.

Ko ngā pānga mate e kitea ana he uruparenga ki te wāhi i werohia, pēnei i te mamae, ka whero haere, ka pupuhi, marū rānei, me te āhua māuiui (kirikā, whakapairuaki, pākinikini me te mamae).

Me uaua kē ka pā mai ētahi atu pānga kōaro pēnei i te mate pāwera. E rārangihia ana ēnei pānga kōaro i te Whakamāramatanga Mōhiohio Rongoā mā te Kiritaki me te Pukararaunga i Medsafe: www.medsafe.govt.nz

Mēnā ka pā mai ētahi tohumate rerekē, kino rānei whai muri i te whiwhi Boostrix, me wawe tonu te waea atu ki tō tākuta, kaiwhakarato hauora rānei.

Mēnā kei te tamaiti tētahi o ēnei mate e whai ake, me kōrero koe ki tō tākuta, nēhi, nēhi hauora tūmatanui rānei mō te ārainga mate i mua i te whakaaetanga:

  • he mate toto
  • he mate urupare hapa (hei tauira he mate HIV tō tamaiti)
  • he mate roro, tētahi mate rānei ki te pūnaha ioio, pēnei i te mate hūkiki, te porohukihuki rānei (arā, he ruriruri nā tētahi kirikā pāmahana teitei)
  • he pāwera ki ētahi atu rongoā, matū rānei, pēnei i ngā tae, ngākai me ngā matū tohu kai
  • he uruparenga taumaha i mua whai muri i te whiwhi i tētahi kano ārai mate mō te kauae-timu, diphtheria, te mare heihei hoki/rānei
  • kei te whiwhi i ētahi atu rongoā, kano ārai mate rānei
  • kāore anō kia whiwhi i tētahi kano ārai mate mō te kauae- timu, diphtheria, mare heihei rānei, kāore anō rānei kia whiwhi i te katoa o ngā kano ārai mate mō te kauae-timu me te diphtheria.

He ota rongoā te Boostrix. He painga, me mōrea kei roto i ngā rongoā. Me kōrero koe ki tō tākuta, nēhi, nēhi hauora tūmatanui rānei mō ngā whakamārama o ngā painga me ngā mōrea o tēnei kano ārai mate.

E wātea ana te whānuitanga o ngā mōhiohio kiritaki i Medsafe: www.medsafe.govt.nz

Ō motika

Ko ngā Tohu Tikanga a Te Toihau Hauora, Hauātanga ka whai pānga ki ngā kiritaki katoa e whakamahi ana i tētahi ratonga hauora, hauātanga rānei i Aotearoa. Mō ētahi atu mōhiohio, tirohia a www.hdc.org.nz, waea atu rānei ki a 0800 555 050.

Punanga

Tērā pea i whakaratoa e ngā kura ētahi mōhiohio pēnei i ngā ingoa o ngā ākonga, rūmā ako, rā whānau, wāhi noho me ngā mātāwaka. Ko te tikanga me whakamōhio te kura i a koe i mua i tēnei. Ko ēnei mōhiohio, me ngā mōhiohio i tuhia e koe i runga i te puka whakaaetanga, ka whakamahia ki te whakahaere i te kaupapa ārainga mate.

Ko ngā mōhiohio o tēnei puka whakaaetanga me ngā taipitopito o ia ārainga mate i tukuna, i whakakāhorehia rānei ka tuhia ki tētahi pūnaha whakahaere tūroro a tō poari hauora ā-rohe, ā, ka tukuna ētahi kōrero ki te Rēhita Ārainga Mate ā-Motu.

Ka whakamahia ngā pūnaha whakahaere tūroro e ngā poari hauora ā-rohe hei pūrongo i ngā mōhiohio hauora. He pātengi raraunga ā-motu te Rēhita Ārainga Mate ā-Motu, ā, ka pupuritia e te Manatū Hauora. He pūrongo te rēhita o ngā ārainga mate kua tuku ki ngā tamariki o Aotearoa, me te hunga kei ētahi atu kaupapa kano ārai mate.

E tiakina ngā mōhiohio kei te puka whakaaetanga, kei ngā pūnaha whakahaere tūroro me te Rēhita Ārainga Mate ā-Motu e te Tikanga Matatapu Mōhiohio Hauora. Ko ngā mātanga hauora whaimana anake e āhei te kite, te whakamahi me te whakarerekē. Heoi, ka āhei koe ki te titiro ki ngā mōhiohio o tō tamaiti me te whakatika i ngā taipitopito. Mēnā ka hiahia koe ki te titiro ki aua mōhiohio, whakapā atu ki tō nēhi hauora tūmatanui, tō tākuta, te pokapū hauora rānei.

Ka whakamahi ngā nēhi hauora tūmatanui i ngā mōhiohio kei te puka whakaaetanga, te pūnaha whakahaere tūroro me te Rēhita Ārainga Mate ā-Motu:

  • mō te whakapā atu ki tō tākuta, ki tō pokapū hauora rānei, kia mōhio ai ko ēhea ngā ārainga mate i werohia ki tō tamaiti
  • kia kitea mēnā he raruraru mate kei tō tamaiti
  • ki te whakamōhio atu ki te kura mēnā i werohia tō tamaiti ki te ārainga mate, kāore rānei
  • ki te aromātai i tēnei kaupapa ārainga mate me te whakamahere kaupapa mō muri ake nei
  • ki te tuku rānei i tō tamaiti ki tō tākuta, ki tō nēhi rānei mō te ārainga mate mēnā kāore ia i whiwhi i te kura.

Ko ngā mōhiohio kāore e tautuhi i te tangata ka whakamahia pea mō ngā take rangahau, te whakamahere rānei i ngā ratonga hōu.

Mō ētahi atu mōhiohio mō te tiritiri rārangi ingoa o ngā kura, te noho matatapu me te whakamahi mōhiohio, tirohia ngā kaupapahere a tō poari hauora ā-rohe. Mēnā he pātai āu mō te matatapu, ka taea te īmēra ki enquiries@privacy.org.nz, waea kore utu rānei ki Te Mana Mātāpono Matatapu i 0800 803 909.