Immunisation for older people - te reo Māori version

Immunisation for older people - te reo Māori version

HE Code: 
HE2541
Language: 
Format: 
Pamphlet DLE
Publication date: 
April 2018
Status: PDF available to download.
Pamphlet for older people giving information about free vaccines to protect against influenza, shingles, tetanus and diphtheria.

Ārainga mate mā te Hunga Kaumātua

Ngā kano ārai mate hei pare atu i te rewharewha, mate io kirikiri, kauae-timu me te whakapokenga korokoro

E whakamarama ana tenei matarere i nga kano arai mate e tutohua, a, he koreutu ma te hunga kaumatua.

I a koe ka pakeke haere, ka nui ake te whakaraerae ki etahi mate maunoa.

E whakaratoa ana nga arainga mate koreutu mai i te 65 tau, neke atu hei pare atu i nga mate taumaha maha.

Nga arainga mate KOREUTU mai i te 65 tau

He aha nga mate ka taea e au te arai ma te whiwhi arainga mate?

Ko te kauae-timu (kauae raka ranei), he mate taumaha ka pa mai i te urunga o te paru me te puehu ki te tinana ma tetahi motu, tunga ranei. Ka pa mai te uhu, hukihuki, a, i etahi wa ka mate i te kauae-timu.

Ka nui ake te tupono o te mate o te hunga pakeke ake i te kauae-timu.

Ko te whakapokenga korokoro, he whakapokenga huakita taumaha no te korokoro ka taea te aukati i te arahau. Ka pa ano pea ki te manawa me te punaha ioio, a, ko te mutunga atu pea he mate. Na te arainga mate, he tino rereke te whakapokenga korokoro i Aotearoa. Engari ka taea tonu te whakauru mai ki te whenua ma te hunga haere mai i tawahi.

I tutohua te kano arai mate kauae-timu me te whakapokenga korokoro paheko ina eke ana koe ki te 45 tau, a, me te 65 tau hei whakapiki i te kaha arai mate i whiwhi i a koe e tamariki ana. Kaore he utu mo te kano arai mate, engari ka tuku nama iti pea to whare rata mo te weronga.

Mena he nui to whai wahi atu ki nga pepi, kohungahunga ranei, te tikanga ranei ka nui to whai wahi atu ki nga mokopuna nohinohi a tona wa, me korero ki to rata, nehi ranei mo te ahua o te tiaki a te arainga mate i a koutou ko to whanau mai i etahi atu whakapokenga maunoa, pera i te mare heihei.

He mate nui te rewharewha (te whuru ranei), a, i etahi wa ka mate te tangata. Ka taea te tangata te uru ki te hohipera na te whuru ahakoa te pakeke, engari ka pa mai ki te hunga pakeke ake i te nuinga o te wa, mena he mate ke atu tou. Ka kaha ke atu tetahi mate, pera i te huango, mate miru pupuhi, mate huka ranei, na te rewharewha.

Te kano arai mate rewharewha KOREUTU i ia tau mo te hunga 65+ tau

Kaore he utu o te kano arai mate rewharewha, ka tutohua i ia tau mai i te tau 65, haere ake.

I takea mai te kano arai mate mai i tetahi wheori kua whakamatea, a, kaore e pa mai te whuru i tenei. I ia tau, ka whakatikahia te kano arai mate rewharewha hei pare atu i nga aho wheori rewharewha e hurihuri ana i te takurua e heke iho, i te mea ka rereke enei i tena tau, i tena tau.

Ko te tikanga ka tukuna te kano arai mate i te whakapaunga o te ngahuru, i mua i te ekenga o te mate ki tona tino kaha, engari kei te watea mai i te ngahuru atu ki te pito o te tau.

Ko te mate io kirikiri (herpes zoster ranei) he kopukupuku mamae ka pa ki tetahi io ake. He panga wa roa o te koroputa hei, ka taea te pa mai i nga maha i muri mai i te whakaoranga o te tangata mai i te mate tuatahi. Ka taea te pa ki te hunga katoa i pangia e te koroputa hei, a, ka nui ake te pangia o te hunga pakeke ake. I te nuinga o te wa he 10 ki te 15 ra te roa o te mate io kirikiri, a, i etahi wa ka pa mai te riwha me te kapo mena ka pa ki nga karu.

Ko tetahi o nga raruraru tino nui, otira ki te hunga pakeke ake, ko te mamae ioio, ahakoa kua kore atu te kopukupuku ka noho tonu mamae mo tetahi wa roa tonu.

Kaore he utu o te kano arai mate io kirikiri i te 65 tau te pakeke.

Atu ki te 1 Paengawhawha 2020, ko te hunga mai te 66 ki te 80 tau ka ahei atu ki te kano arai mate io kirikiri koreutu.

Me korero atu ki to rata mena he ngoikore te kaha o to tinana ki te arai mate (immunosuppressed, immune deficient ranei) i te mea kaore pea tika te kano arai mate ki a koe.

Ka ahei atu pea nga pakeke i raro i te 65 tau mo te arainga mate koreutu mo te rewharewha me etahi atu mate mena he mate nui o ratau e nui ake to ratau morea ki te mate.

Me korero atu ki to rata mena ki ou whakaaro e hangai ana tenei ki a koe.

He pehea te whaitake o te kano arai mate?

Ka tino whakaitia e te arainga mate te tupono pa mai o enei mate, engari ehara i te mea ka tino parea atu nga mate katoa, pera i te rewharewha, mate io kirikiri ranei.

E tino tutohua ana te arainga mate e nga matanga hauora i te mea ka whakaiti pea i te taumaha o te mate.

Ahakoa ka iti haere te kaha o te arainga mate i to tatau pakeketanga haere (i te mea ka ngoikore haere te kaha o to tatau tinana ki te arai atu i nga mate), ko te arainga mate tonu tetahi o nga tikanga pai rawa hei tiaki i a tatau mai i nga mate nui.

Me whiwhi arainga mate ahau i hea?

E watea ana nga arainga mate koreutu hei pare i enei mate i to rata.

Kia mohio mai, ka tuku nama iti pea etahi whare rata hei tuku i te arainga mate kauae-timu me te whakapokenga korokoro paheko i te tau 45.

He maha ano nga taka rongoa e tuku arainga mate rewharewha koreutu ki te hunga 65 tau, a, pakeke ake. Ka watea etahi atu kano arai mate hei hoko mai i nga kaitaka rongoa kano arai mate.

He panga mate noa ano ka pa mai na nga kano arai mate?

I muri i te weronga, ka mamae pea to ringa, he kirika mama ranei mo te ra kotahi, e rua ranei. Ka pa mai i te tata ki te kotahi i roto i ia 100,000 arainga mate kauaetimu me te whakapokenga korokoro paheko he wharanga ki nga ioio o te ringa.

He tino rereke – tata ki te kotahi wa i roto i te miriona, ka pa mai pea he panga pawera taumaha (anaphylaxis) i muri tonu i te arainga mate. Ka tonoa koe kia tatari atu ki te whare hauora, whare rata ranei mo te 20 meneti i muri i te tukutanga o tetahi kano arai mate. Ko te take e penei ana, ki te pa mai tetahi panga pawera taumaha kei reira nga whakamaimoa hauora.

Kaore he whakaaturanga mo etahi atu morea taumaha.

Me whakapa atu ki to rata, nehi, kaitaka rongoa kano arai mate mena ka pa mai tetahi tohumate rereke, nui ranei i muri i te arainga mate.

He pai ake, he whaitake ake hoki te whiwhi i nga kano arai mate katoa e toru i te ra kotahi tena i te whiwhi wehe ke.

He pai noa te whiwhi i nga kano arai katoa e toru i te ra kotahi.

Nga Take Matua e 4

  1. Ka pakeke haere ake koe, ka mehameha haere pea te parenga o nga arainga mate o mua ake.
  2. Nga arainga mate koreutu ma te hunga 65+ tau.
  3. He pare i te rewharewha, mate io kirikiri, kauae-timu me te whakapokenga korokoro.
  4. He pai noa te whiwhi ngatahi i nga arainga mate katoa e toru

Ki hea ahau tiki korero atu ano?

Mo te whiwhi korero atu ano mo te arainga mate me nga mate ka taea te arai: