Let’s Choose to End Harmful Gambling – Tongan version

Let’s Choose to End Harmful Gambling – Tongan version

HE Code: 
CNC026
Language: 
Also available in: 
Format: 
Leaflet DLE
Revision date: 
July 2014
Status: This resource is online only.
Information in Tongan about what to do if you or someone you know has a gambling problem. Produced by the Health Promotion Agency.

Note: The PDF for this resource is in Tongan and English.

Ka ‘ke hoha‘a ki he founga peti pa‘anga ‘a ha taha, lau ‘a e fakamatala´ni. ‘Oua teke tukunoa‘i.

Choice not chance - let's choose to end harmful gambling

Ko e ngaahi me'a keke siofi´

Ko e ngaahi fakamelomelo eni 'o ha palopalema:

  • Ko e hulu ange ‘a e taimi pe pa’anga ‘oku fakamoleki ‘i he peti pa’angaʼ, ‘i ai ne palaniʼ
  • Ko e kumi tonuhia pe loi ke fakapuliki ‘aki e lahi ‘o e peti pa'angaʼ
  • Ongo’i tautea pe hoha’a fekau’aki mo e peti pa’angaʼ
  • Ko e fe'amokaki 'a 'api tupu mei he 'osi 'a e pa'angaʼ ia 'i he peti pa'angaʼ
  • Ko e fiema’u ke peti pa’anga ke toe ma’u mai ai e pa’anga ne mole kimu’aʼ
  • ‘Ikai toe mahu’inga’ia ‘i ha me’a kau ai ‘a e ngaahi maheniʼ, fāmiliʼ pe ngāue kehe´
  • Kole pe ‘ave pa'anga mei he ngaahi maheniʼ, fāmiliʼ pe ngāue'angaʼ.

“Ko e toko ua ‘i he kau peti pa‘anga ‘e toko nima kotoa pē, ‘oku ‘i ai ‘ena palopalema tupu mei he peti pa‘anga´.’”

Ko ha kamata'anga lelei

Ko hono mo'oni´, mahalo kuo 'osi 'ilo 'e ho famili´ mo ho ngaahi kaungāme'a´ ia 'o'ou 'oku 'i ai e palopalema, pea 'oku nau 'osi mahalo'i ko e tupu 'eni mei he peti pa'anga´. Talanoa mo kinautolu. 'I ho'omou kaafataha´, temou ala fakakaukau'i ai ha ngaahi founga ke solova 'aki e palopalema´ pe temou kole tokoni mei ha ni'ihi kehe.

Kapau ‘oku ke ongo’i faingata'a'ia ke vahevahe mo ho fāmili´ pe kaungāme’a´, ‘ahi’ahi tā ki he Gambling Helpline pe Tokoni Faka-telefoni (0800 654 655) pe ko e ngaahi va’a tokoni ofi taha atu kiate koe´.

Ko e ngaahi me’a teke ala fai´

Manatu'i ma’u pē 'oku 'ikai ko koe tokotaha pē ‘oku mo’ua he palopalemaʼ ni pea ko e vave ange ho’o fai ha ngāue ki aiʼ, ko e faingofua ange ia hono solovaʼ:

  • Talatotonu 'a e anga hono uesia koe mo ha ni'ihi kehe 'e he peti pa'anga´
  • ‘Kapau ‘oku kei hoko atu pē ho‘o peti pa‘anga´, fakangatangata hono lahi´ pea tuku ho‘o ngaahi kaati pangikee´ ‘i ‘api
  • Fakamama'o mei he ngaahi feitu'u teke lava 'o va'inga pa'anga ai´ pe teke mātu'aki tu'usi koe mei ai
  • Fakakau ho fāmili´ pea mo ho ngaahi maheni´ 'i ho’o palani tuku pe fakasi’isi’i peti pa’anga´ – ko 'enau tokoni´ te ne fakafaingofua'i ange ho'o feinga 'oku fai´
  • Fetu’utaki ki ha taha ‘o e ngaahi va’a tokoni ta’etotongi ‘a e pule’anga´
  • Teke ala ma’u ha ngaahi fale’i mei he uepisaiti choicenotchance.org.nz.

"Ne u iku pē ‘o kole tokoni pea ne ‘ikai ke fakamaau‘i au ‘e ha taha. ‘Oku ou fakalotolahi‘i atu kimoutolu ‘oku toe´ kemou kumi tokoni kei taimi."

Tokoni’i ha taha kehe

Kapau ‘oku ke mahamahalo ‘oku uesia ha ni'ihi ‘i he peti pa’anga 'a ha taha, na 'oku mo'oni pē. Pea na 'oku nau mā mo ongo’i mafatukituki 'o 'ikai kenau 'ilo'i pe 'e solova fēfē. Pea ko e ni'ihi ia 'oku nau pehē pē ko e ki'i ma'u'anga fiefia kae 'ikai kenau fakatokanga'i kuo kamata hoko ko e palopalema.

Ko e vave ange ho’omou ngāue fakataha ki he me'a´ ni, ko ‘ene sai´ ange ia. Ko e telefoni ta’etotongi ‘a e Gambling Helpline ko e (0800 654 655), teke ma’u ai ha tokoni fekau’aki mo ho’o peti pa’anga´ pea mo e poupou ki he ni'ihi 'oku hoha'aa´.

Ngaahi founga teke ala tokoni ai´

  • Talaange kiate kinautolu ‘a e ngaahi me’a ‘oku ke fakatokanga’i he'enau tō’onga´ pea mo ho'o ongo'i ki ai´
  • Fanongo kiate kinautolu. 'Ai kenau 'ilo mo ongo'i 'oku ke tokanga mo'oni ange pea teke 'i ai ma'u pē ke tokoni
  • ‘Oua teke tali ha'anau kole pa'anga ka ke fakaha ange teke ala tokoni ki hono vahevahe pe mapule'i 'enau pa'anga´
  • Fakamoleki hao taimi mo kinautolu pea ke fokotu’u ange ha ngaahi me’a kemou kaungā fai fakataha
  • Fokotu’u ange kemou fetu’utaki ki he Gambling Helpline pe ko e ngaahi va’a tokoni ta’etotongi ‘a e pule’anga´.

"Fai ‘a e me‘a ‘oku tau anga ki ai´, ko e fetokoni‘aki."

Gambling Helpline 0800 654 655

  • Pasifika Gambling Helpline 0800 654 657
  • Ke ma'u me i ai ha tokoni pea mo e lisi 'o e ngaahi va’a tokoni ofi taha kiate koe´ choicenotchance.org.nz

"Ta e lango kei mama'o"
"Hit the fly while it's still far"

Choice not chance - let's choose to end harmful gambling